„Vojna sa neskončila [...]. Nikdy nebudeme súhlasiť, aby sme žili v inom ako v absolútne suverénnom, nezávislom a spravodlivom Poľskom štáte [...]. Toto je môj posledný rozkaz. Ďalšiu prácu a činnosť vykonávajte v duchu znovuzískania plnej nezávislosti štátu,“ písal posledný veliteľ Armie Krajowej gen. Leopold Okulicki pseudonym „Niedźwiadek“ v rozlúčkovom rozkaze pre dôstojníkov a vojakov AK v januári 1945. Mnohí jeho podriadení poslúchli vodcu a nepoložili zbrane ani po konci druhej svetovej vojny. Pokračovali v boji za skutočne slobodnú vlasť.

 

Situácia Poľska v roku 1945 bola ťažká. Závery konferencií v Teheráne, Jalte a Postupime mali de facto za následok rozdelenie Európy na sféry vplyvu. Poľské vlády kreované od roku 1944 nevznikali na základe volieb, ale boli závislé od štátnych orgánov Sovietskeho zväzu. Parlamentné voľby, ktoré sa mali uskutočniť podľa ustanovení jaltskej konferencie, boli sfalšované okrem iného aj vďaka pomoci sovietskej politickej polície NKVD.

 

Vojaci podzemia bojujúceho za nezávislosť sa rozhodli postaviť novým štátnym predstaviteľom na ozbrojený odpor. Dnes ich voláme „neoblomnými vojakmi“, pretože až do roku 1989, keď Poľsko znovuzískalo plnú suverenitu, považovali komunistické orgány Poľskej ľudovej republiky ich aktivity za zločin, pričom zároveň mlčali o represiách, akým museli vojaci čeliť najmä v období stalinizmu. Prvé protikomunistické štruktúry boli vytvorené ešte v roku 1943. Rok 1945 priniesol už veľmi intenzívny ozbrojený odpor voči násilím presadenej moci. Odhaduje sa, že počas ďalších rokov pôsobenia ozbrojeného podzemia v ňom fungovalo takmer 200 tisíc osôb. Aktivisti v podzemí nesúhlasili s tým, aby poľský národ znášal cudzie prejavy vôle. Ich cieľom bolo postarať sa o to, aby jaltské závery boli zrealizované, a teda aby sa v Poľsku uskutočnili skutočne slobodné a demokratické voľby. „Neoblomní vojaci“ zomierali nielen v boji – mnohí boli zavraždení vo väzniciach na základe rozsudkov stalinovských orgánov moci. Pri vydávaní rozsudkov sa nerešpektovalo právo na spravodlivý, nestranný proces a obhajobu. Niektorí boli vyvezení do sovietskych lágrov. Zatknutí vojaci boli odsúdení aj pre krivé obvinenia, ako napr. pre kolaboráciu s nemeckým okupantom, dokonca aj vtedy, ak počas druhej svetovej vojny aktívne bojovali proti nacistickému okupantovi v štruktúrach podzemného štátu.

 

Väčšina vojakov protikomunistického podzemia vyšla z úkrytu vo februári 1947. Mnohí z nich sa museli skrývať pod falošnými menami až do konca Poľskej ľudovej republiky. Posledný neoblomný vojak Józef Franczak „Laluś“ bol zastrelený pri razii na jeseň 1963.

 

Predstavitelia Poľskej ľudovej republiky sa snažili úplne vymazať protikomunistický odboj z kolektívnej pamäti, no Poliaci nezabudli na Neoblomných vojakov. Toto označenie (poľ. Żołnierze Wyklęci) vzniklo v 90. rokoch, keď bolo končene možné otvorene hovoriť o tomto fenoméne a začať sa venovať serióznemu výskumu. Od roku 2011 v deň výročia smrti siedmich členov posledného Hlavného velenia zoskupenia Sloboda a nezávislosť, ktorí boli zavraždení v mokotowskom väzení, sa v Poľsku oslavuje Národný pamätný deň Neoblomných vojakov. História neoblomných vojakov je dnes príbehom o boji za slobodu a najvyššej cene, ktorú môže človek za ňu zaplatiť. 

 

Tlačový odbor
Ministerstvo zahraničných vecí Poľskej republiky

 

---

 

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”

 

„Wojna się nie skończyła […]. Nigdy nie zgodzimy się na inne życie, jak tylko w całkowicie suwerennym, niepodległym i sprawiedliwie urządzonym Państwie Polskim […]. Daję Wam ostatni rozkaz. Dalszą swą pracę i działalność prowadźcie w duchu odzyskania pełnej niepodległości państwa” – pisał ostatni dowódca Armii Krajowej gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek” w 1945 roku. Wielu z jego podkomendnych posłuchało dowódcy i nie złożyło broni po zakończeniu II wojny światowej. Kontynuowali walkę o prawdziwie wolną ojczyznę.

 

Sytuacja Polski w 1945 roku była trudna. Postanowienia konferencji w Teheranie, Jałcie i Poczdamie de facto skutkowały podziałem Europy na strefy wpływów. Powoływane od 1944 roku polskie rządy nie pochodziły z wyborów i były zależne od władz Związku Radzieckiego. Przeprowadzone w 1947 roku, zgodnie z ustaleniami konferencji jałtańskiej, wybory parlamentarne zostały sfałszowane, m.in. przy pomocy działań sowieckiej policji politycznej NKWD.

 

Żołnierze podziemia niepodległościowego decydowali się stawić nowej władzy zbrojny opór. Dziś nazywani są „żołnierzami wyklętymi”, ponieważ do odzyskania przez Polskę pełnej suwerenności w 1989 roku władze PRL uznawały ich działalność za zbrodniczą, jednocześnie milcząc o represjach, jakim byli poddawani przede wszystkim w okresie stalinizmu. Pierwsze struktury zbrojne antykomunistyczne podziemie utworzyło już w 1943 roku, jednak najintensywniejszy zbrojny opór przeciw narzuconej przemocą władzy przypadł na rok 1945. Szacuje się, że w ciągu kolejnych lat aktywności w różnych organizacjach podziemnych w powojennej Polsce działało nawet 200 tys. osób. Działacze podziemia nie godzili się na narzucenie narodowi polskiemu obcej woli. Ich celem było doprowadzenie do realizacji postanowień jałtańskich w zakresie organizacji w Polsce prawdziwie wolnych i demokratycznych wyborów. 

„Żołnierze wyklęci” ginęli nie tylko w walce. Wielu z nich trafiło do więzień, gdzie byli torturowani i mordowani. Wyroki wydawano w sposób odbiegający od demokratycznych norm. Niektórzy zostali wywiezieni do sowieckich łagrów. Często byli skazywani pod fałszywymi zarzutami kolaboracji z Niemcami, nawet jeśli w czasie II wojny światowej aktywnie walczyli z nazistowskim okupantem w strukturach państwa podziemnego.

 

Większość żołnierzy podziemia antykomunistycznego wyszła z ukrycia w lutym 1947 roku. Wielu z nich musiało ukrywać się pod fałszywymi nazwiskami aż do końca Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Ostatni „Niezłomny” Józef Franczak „Laluś” został zastrzelony w obławie jesienią 1963 roku.

 

Choć władze PRL konsekwentnie starały się wyprzeć antykomunistyczne podziemie z pamięci zbiorowej, Polacy nie zapomnieli o „żołnierzach wyklętych”. Pojęcie to narodziło się w latach 90., gdy można było wreszcie otwarcie mówić o tym zjawisku i prowadzić badania. Od 2011 roku w rocznicę śmierci siedmiu członków ostatniego Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, straconych w mokotowskim więzieniu, celebrujemy Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Ich historie to opowieść o niezłomnym pragnieniu wolności i najwyższej cenie, którą człowiek może za nią zapłacić.

 

Biuro Rzecznika Prasowego
Ministerstwo Spraw Zagranicznych

 

 

FaLang translation system by Faboba